Tussen Zandvoort en Bloemendaal ligt een deel van het duin waar iets loopt dat je in Nederland nergens anders zo tegenkomt. Het Kraansvlak is het gebied waar wisenten leven, de Europese bizon, als natuurlijke beheerders van het landschap. Voor wie in Zandvoort woont, is dat een bijzonder buurmanschap.
Wat een wisent is
De wisent is het zwaarste landzoogdier van Europa en een familielid van de Amerikaanse bizon. De soort was in het wild vrijwel verdwenen en is met fokprogramma’s teruggebracht. In Nederland lopen ze op een aantal plekken in natuurgebieden, en het duin bij Zandvoort was een van de eerste.
Waarom ze in het duin lopen
Ze zijn er niet als attractie maar als beheerders. Wisenten grazen, schuren tegen struiken, rollen in het zand en trappen paadjes open. Dat houdt het duin gevarieerd en voorkomt dat het volledig dichtgroeit met struweel. Een open duin met stuivend zand is precies wat veel bijzondere planten en insecten nodig hebben, en de kudde doet dat werk zonder machines.
Wanneer je ze kunt zien
Door het gebied loopt een route die alleen in een deel van het jaar open is, buiten de periode waarin de dieren met jonge kalveren lopen. Dat betekent dat de wandeling in het rustige seizoen te lopen is, wanneer het duin bovendien op zijn helderst is. Buiten die periode is het gebied afgesloten en kijk je van een afstand.
De regels
- Blijf altijd op het pad en houd ruime afstand van de dieren.
- Honden zijn in het wisentengebied niet toegestaan.
- Loop nooit tussen dieren door, en zeker niet tussen een moeder en een kalf.
- Ga niet dichterbij voor een foto, gebruik een telelens of je verstand.
- Blijft een dier op het pad staan, wacht dan of neem een omweg.
Hoe gevaarlijk zijn ze
Wisenten zijn geen roofdieren en gaan mensen uit de weg, maar het zijn wilde dieren van honderden kilo’s die snel kunnen bewegen. Ze zijn niet tam en ze horen niet gevoerd te worden. Wie afstand houdt en rustig doorloopt, heeft niets te vrezen. Wie ze opzoekt voor een selfie, brengt zichzelf en de dieren in de problemen.
Wat je verder tegenkomt
In hetzelfde duingebied lopen ook Schotse hooglanders en konikpaarden, die samen met de wisenten het landschap open houden. Verder zie je reeën, vossen en veel vogels, want de kust is een belangrijke trekroute. Vroeg in de ochtend is de kans op ontmoetingen het grootst, en dan heb je het gebied bovendien vrijwel voor jezelf.
Vanuit Zandvoort erheen
Het gebied ligt aan de noordkant van het dorp en is vanuit Zandvoort op de fiets of te voet te bereiken. Je hebt er geen auto voor nodig, wat op drukke dagen een groot voordeel is. Combineer het met een stuk strand voor een rondje waarin je van open duin naar vloedlijn en terug gaat.
Waarom het bijzonder is
Op een half uur van Amsterdam loopt een kudde Europese bizons in het duin. Dat blijft een merkwaardig zinnetje, en het is precies wat dit gebied bijzonder maakt. Het is bovendien een van de weinige plekken waar je kunt zien hoe natuurbeheer met grote grazers in de praktijk werkt, in een landschap dat door dezelfde wind wordt gevormd als het strand een kilometer verderop.
Het duin verandert door hun toedoen
Wie het gebied over meerdere jaren volgt, ziet het effect. Waar de kudde graast, blijft het duin open en komt er zand aan de oppervlakte. In de kuilen waarin de dieren rollen, ontstaan kale plekken waar insecten en pioniersplanten van profiteren. Dat is precies het landschap dat aan deze kust van nature hoort en dat zonder grote grazers langzaam dichtgroeit met struiken en gras.
Een project met een lange adem
De kudde in het duin bij Zandvoort is onderdeel van een langlopend project waarin wordt onderzocht hoe wisenten zich in een Nederlands duinlandschap gedragen en of ze samen kunnen gaan met wandelaars in hetzelfde gebied. Die kennis wordt ook elders gebruikt, want op meer plekken in Europa worden wisenten teruggebracht in gebieden waar ze eeuwen weg zijn geweest.
